با توجه به تعداد واحد‌ها چه حجم مخزن آبی برای ساختمان تهیه کنیم!؟

انتخاب ظرفیت مناسب مخزن آب یکی از مهم‌ترین تصمیم‌ها برای ساختمان‌های مسکونی، ویلاها، کارگاه‌ها و واحدهای صنعتی است. اگر ظرفیت مخزن کمتر از نیاز واقعی باشد، در زمان قطعی یا افت فشار آب با مشکل کمبود آب مواجه خواهید شد. از طرف دیگر، انتخاب مخزن خیلی بزرگ‌تر از نیاز واقعی، هزینه خرید و نگهداری را بالا می‌برد. در این مقاله با استفاده از یک فرمول ساده و جدول آماده، به شما کمک می‌کنیم حجم مخزن آب مناسب ساختمان را بر اساس تعداد واحد یا مصرف واقعی خود انتخاب کنید.

فاکتورهای مؤثر در تعیین حجم مخزن حین خرید

محاسبه دقیق حجم مخزن آب مستلزم در نظر گیری عوامل متعددی است. اولین و مهم‌ترین عامل، تعداد ساکنین هر واحد مسکونی است. بر اساس آمارهای رسمی مرکز آمار ایران، متوسط تعداد افراد خانوار در مناطق شهری حدود 3.3 نفر است، اما برای محاسبات طراحی، معمولاً 4 نفر در هر واحد مسکونی در نظر گرفته می‌شود.

الگوی مصرف روزانه آب نیز عامل بسیار مهمی است. مطالعات نشان می‌دهد که مصرف آب در طول روز به صورت یکنواخت نیست و دارای پیک‌هایی در ساعات صبح (7 تا 9) و عصر (18 تا 21) است. این موضوع باعث می‌شود که مخزن باید علاوه بر مصرف متوسط، قادر به تأمین نیاز در ساعات پیک نیز باشد.

ضریب اطمینان و ذخیره اضطراری نیز باید در محاسبات لحاظ شود. این ضریب معمولاً بین 1.2 تا 1.5 در نظر گرفته می‌شود تا در مواقع قطعی آب شهری یا افزایش ناگهانی مصرف، مشکلی پیش نیاید.

انواع مخازن آب و کاربرد هر یک

مخازن آب ساختمان به سه دسته اصلی تقسیم می‌شوند. مخزن آب سرد یا تغذیه که وظیفه ذخیره آب ورودی از شبکه شهری را دارد و معمولاً در پشت بام یا زیرزمین نصب می‌شود. حجم این مخزن باید به گونه‌ای باشد که حداقل برای یک تا دو روز نیاز ساکنین را تأمین کند.

مخزن آب گرم یا ذخیره که آب گرم مورد نیاز را نگهداری می‌کند. حجم این مخزن معمولاً 20 تا 30 درصد حجم مخزن آب سرد در نظر گرفته می‌شود. مخازن فشار یا هیدروفور نیز برای تأمین فشار مناسب آب در طبقات مختلف استفاده می‌شوند.

چگونه حجم مورد نیاز مخزن آب خود را محاسبه کنیم؟

محاسبه لیتراژ مخزن آب مورد نیاز بر اساس فرمول پایه زیر انجام می‌شود:

V = N × C × D × S

که در آن:

• V: حجم مخزن بر حسب لیتر
• N: تعداد کل ساکنین ساختمان
• C: مصرف سرانه روزانه آب (لیتر بر نفر در روز)
• D: تعداد روزهای ذخیره (معمولاً 1 تا 2 روز)
• S: ضریب اطمینان (1.2 تا 1.5)

برای مثال، ساختمانی با 20 واحد مسکونی که هر واحد 4 نفر ساکن دارد:

• تعداد کل ساکنین: 20 × 4 = 80 نفر
• مصرف سرانه: 275 لیتر در روز (میانگین 250 تا 300 لیتر)
• تعداد روزهای ذخیره: 1.5 روز
• ضریب اطمینان: 1.3

حجم مخزن = 80 × 275 × 1.5 × 1.3 = 42,900 لیتر ≈ 43 متر مکعب

جدول ظرفیت پیشنهادی مخزن آب بر اساس تعداد واحد

ضرایب تصحیح و اطمینان

ضریب پیک مصرف یکی از مهم‌ترین عوامل تصحیح است که معمولاً بین 1.5 تا 2.5 در نظر گرفته می‌شود. این ضریب به دلیل عدم یکنواختی مصرف آب در طول روز اعمال می‌شود. در ساعات پیک، مصرف آب ممکن است تا 2.5 برابر مصرف متوسط برسد.

ضریب ذخیره اضطراری نیز برای مواقع اضطراری مانند قطعی آب شهری یا خرابی تأسیسات در نظر گرفته می‌شود. این ضریب معمولاً 1.2 تا 1.4 است و بسته به شرایط منطقه و قابلیت اطمینان شبکه آب شهری تعیین می‌شود.

ضریب تغییرات فصلی مصرف نیز در مناطقی که تغییرات دمایی زیادی دارند، باید لحاظ شود. در فصل تابستان، مصرف آب معمولاً 15 تا 25 درصد بیشتر از متوسط سالانه است.

محاسبه بر اساس نوع ساختمان

ساختمان‌های مسکونی معمولی که شامل آپارتمان‌های متوسط با امکانات استاندارد هستند، از فرمول پایه استفاده می‌کنند. اما مجتمع‌های مسکونی لوکس که دارای امکانات اضافی مانند استخر، سونا، باشگاه و فضای سبز هستند، نیاز به ضرایب تصحیح بالاتری دارند.

ساختمان‌های مختلط که ترکیبی از واحدهای مسکونی و تجاری هستند، محاسبات پیچیده‌تری دارند. در این موارد باید مصرف بخش تجاری به صورت جداگانه محاسبه و به مصرف بخش مسکونی اضافه شود.

انتخاب نوع مخزن مناسب (زمینی، هوایی، پلی‌اتیلن، فلزی)

انتخاب نوع مخزن بسته به شرایط ساختمان، بودجه و نیاز به دوام و بهداشت صورت می‌گیرد.

تفاوت بین مخزن پلی‌اتیلن، فلزی و استیل از نظر دوام و بهداشت

• مخزن پلی‌اتیلن:
  سبک، مقاوم در برابر زنگ زدگی و جلبک، مناسب برای ذخیره آب شرب، نصب آسان و قیمت مقرون به صرفه دارد.
• مخزن فلزی:
  دوام بالا و مقاوم در برابر ضربه، اما ممکن است زنگ بزند و نیاز به پوشش داخلی داشته باشد. مناسب برای مصارف غیرشرب.
• مخزن استیل:
  بسیار مقاوم و بهداشتی، گران‌قیمت‌تر، مناسب برای کاربردهای خاص و ساختمان‌های لوکس.

مزایا و معایب مخزن هوایی و زمینی

• مخزن هوایی:
  فضای کمتری اشغال می‌کند و فشار آب بهتر حفظ می‌شود اما هزینه نصب و نگهداری بالاتر دارد.
• مخزن زمینی:
  نصب آسان‌تر و هزینه کمتر، اما فضای بیشتری می‌گیرد و احتمال نفوذ آلودگی بیشتر است.

ملاحظات فنی و اجرایی در طراحی مخزن آب

انتخاب مواد و جنس مخزن

انتخاب جنس مناسب مخزن آب تأثیر مستقیمی بر کیفیت آب، دوام مخزن و هزینه‌های نگهداری دارد. مخازن پلی‌اتیلن به دلیل مقاومت بالا در برابر خورندگی، وزن کم و سهولت نصب، محبوب‌ترین گزینه محسوب می‌شوند. این مخازن دارای گواهینامه‌های بهداشتی معتبر هستند و برای آب آشامیدنی مناسب‌اند.

مخازن فایبرگلاس برای کاربردهای خاص مانند مخازن بزرگ یا شرایط دمایی خاص استفاده می‌شوند. این مخازن مقاومت حرارتی بالایی دارند اما هزینه بیشتری نیز دارند.

مخازن فلزی و بتنی اگرچه دوام بالایی دارند، اما نیاز به عایق‌کاری و پوشش‌های ضد خورندگی دارند. این نوع مخازن معمولاً برای پروژه‌های بزرگ و صنعتی استفاده می‌شوند.

محل نصب و الزامات فضایی

نصب مخزن در پشت بام رایج‌ترین روش است که مزایای زیادی دارد. در این روش، فشار طبیعی آب تأمین می‌شود و نیاز به پمپ‌های قدرتمند کمتر است. اما باید مقاومت سقف، عایق‌کاری مناسب و دسترسی برای تعمیرات در نظر گرفته شود.

نصب در زیرزمین نیز گزینه مناسبی است که از تغییرات دمایی محافظت می‌کند و فضای پشت بام را آزاد می‌گذارد. اما نیاز به سیستم پمپاژ قدرتمندتر و تهویه مناسب دارد.

فضای مورد نیاز برای نصب مخزن باید حداقل 60 سانتی‌متر از هر طرف برای دسترسی تعمیرات در نظر گرفته شود. همچنین ارتفاع سقف باید به گونه‌ای باشد که امکان نصب و تعویض تجهیزات فراهم باشد.

سیستم‌های کمکی و تجهیزات جانبی

پمپ‌های تقویت فشار برای تأمین فشار مناسب در طبقات مختلف ضروری هستند. انتخاب پمپ مناسب بر اساس ارتفاع ساختمان، تعداد واحدها و الگوی مصرف انجام می‌شود. پمپ‌های اینورتر به دلیل صرفه‌جویی در مصرف برق و کاهش نویز توصیه می‌شوند.

سیستم کنترل و اتوماسیون شامل سنسورهای سطح آب، کنترل‌کننده‌های خودکار پمپ و سیستم‌های هشدار است. این سیستم‌ها باعث بهینه‌سازی مصرف انرژی و افزایش عمر تجهیزات می‌شوند.

شیرآلات و اتصالات نیز باید از کیفیت مناسب و مقاوم در برابر خورندگی باشند. استفاده از شیرهای کروی و اتصالات فلنجی برای مخازن بزرگ توصیه می‌شود.